چرا خدا ظالمان را نابود نمی‌کند؟

یکی از سؤالاتی که ممکن است ذهن مؤمنان را به خود مشغول کند، این است که چرا خداوند با مشاهده این همه ظلم، ظالمان را نابود نمی‌کند!؟

چند نکته و چند آیه از قرآن که می‌تواند پاسخ این پرسش باشد را در این زمینه با هم مرور می‌کنیم:

۱- پیش‌نیاز ۱: این جهان یک «نظام احسن» دارد

در مورد نظام احسن (یعنی بهترین حالت ممکن) بیشتر تحقیق کنید. خلاصه‌اش این است که این جهان و آنچه در آن اتفاق می‌افتد بهترین حالتی است که یک خالق می‌توانست خلق کند. برای خداوند کاری نداشت که همه را فرشته بیافریند؛ اما او می‌خواست چیزی برتر از فرشته بیافریند، پس باید به او اختیار می‌داد، حالا که اختیار داده، هر چه اتفاق می‌افتد، اجتناب‌ناپذیر است. 

۲- پیش‌نیاز ۲: فساد را خداوند ظاهر نکرد، انسان ظاهر کرد

آیه ۴۱ سوره روم: ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذِيقَهُم بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ ‎﴿٤١﴾

به سبب آنچه دست‌هاى مردم فراهم آورده، فساد در خشکى و دریا نمودار شده است، تا [سزاى‌] بعضى از آنچه را که کرده‌اند به آنان بچشاند، باشد که بازگردند.

و جالب است که دلیل فساد هم باز برگشت به خوبی است. همانطور که هر جنگ جهانی که پیش آمده، جنگ‌ها کمتر شده... انسان‌ها با دیدن نتیجه فسادی که ایجاد کرده‌اند از فسادِ بیشتر، اجتناب کرده‌اند و این روند ادامه خواهد داشت تا همه سر عقل بیایند و بفهمند که هر فسادی که ایجاد کنند خودشان ضرر خواهند کرد...

۳- یکی از دلایل عدم عذاب: ظالمان در میان مؤمنان هستند

در این نظام احسن که خداوند ایجاد کرده، اگر قرار باشد ظالمان عذاب شوند، مؤمنان هم به دردسر می‌افتند. آیه ۲۵ سوره فتح چقدر زیباست:

هُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَالْهَدْيَ مَعْكُوفًا أَن يَبْلُغَ مَحِلَّهُ‌ۚ وَلَوْلَا رِجَالٌ مُّؤْمِنُونَ وَنِسَاءٌ مُّؤْمِنَاتٌ لَّمْ تَعْلَمُوهُمْ أَن تَطَئُوهُمْ فَتُصِيبَكُم مِّنْهُم مَّعَرَّةٌ بِغَيْرِ عِلْمٍ‌ۖ لِّيُدْخِلَ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ مَن يَشَاءُ‌ۚ لَوْ تَزَيَّلُوا لَعَذَّبْنَا الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا ‎﴿٢٥﴾

آنها بودند که کفر ورزیدند و شما را از مسجد الحرام بازداشتند و نگذاشتند قربانى [شما] که بازداشته شده بود به محلش برسد، و اگر [در مکه‌] مردان و زنان با ایمانى نبودند که [ممکن بود] بى‌آنکه آنان را بشناسید، ندانسته پایمالشان کنید و تاوانشان بر شما بماند [فرمان حمله به مکه مى‌دادیم‌] تا خدا هر که را بخواهد در جوار رحمت خویش درآورد. اگر [کافر و مؤمن‌] از هم متمایز مى‌شدند، قطعاً کافران را به عذاب دردناکى معذب مى‌داشتیم.

خداوند در این آیه می‌گوید: اگر بر فرض من عذابی دردناک بر اسرائیل یا آمریکا یا هر گروه ظالم دیگر نازل کنم، آن مؤنانی را که بین آن‌ها هستند و به ظلم آن‌ها راضی نیستند و هر صبح و شب خدا را می‌خوانند چه کار کنم؟ اگر آن‌ها را هم گرفتار عذاب کنم، شما نمی‌گویید خداوند ظالم است؟ (به نظر می‌رسد خداوند تا زمانی که به طور کامل مؤمنان را از کافران جدا نکند، عذاب نازل نمی‌کند)

۴- گر حکم شود که مست گیرند ... در شهر هر آن‌که هست گیرند

دلیل دیگر که خداوند ظالم را نابود نمی‌کند این است که به نوعی همه ظالم هستند! تعریف ظالم می‌تواند آنقدر گسترده باشد که حتی چهارپایان هم در دایره ظالم بگنجند! همه ما به نوعی به یکدیگر ظلم کرده‌ایم (به جز اندک افراد معصوم).

پس خداوند در آیه ۶۱ سوره نحل چقدر زیبا می‌فرماید:

وَلَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِظُلْمِهِم مَّا تَرَكَ عَلَيْهَا مِن دَابَّةٍ وَلَٰكِن يُؤَخِّرُهُمْ إِلَىٰ أَجَلٍ مُّسَمًّى‌ۖ فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً‌ۖ وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ ‎﴿٦١﴾

و اگر خداوند مردم را به [سزاى‌] ستمشان مؤاخذه مى‌کرد، جنبنده‌اى بر روى زمین باقى نمى‌گذاشت، لیکن [کیفر] آنان را تا وقتى معین بازپس مى‌اندازد، و چون اجلشان فرا رسد، ساعتى آن را پس و پیش نمى‌توانند افکنند.

مشابه آن آیه، ۴۵ سوره فاطر است:

وَلَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِمَا كَسَبُوا مَا تَرَكَ عَلَىٰ ظَهْرِهَا مِن دَابَّةٍ وَلَٰكِن يُؤَخِّرُهُمْ إِلَىٰ أَجَلٍ مُّسَمًّى‌ۖ فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِعِبَادِهِ بَصِيرًا ‎﴿٤٥﴾

و اگر خدا مردم را به [سزاى‌] آنچه انجام داده‌اند مؤاخذه مى‌کرد، هیچ جنبنده‌اى را بر روی زمین باقى نمى‌گذاشت؛ ولى تا مدتى معین مهلتشان مى‌دهد، و چون اجلشان فرا رسد خدا به [کار] بندگانش بیناست.

۵- مهلت به ظالمان

خداوند مانند ما نیست که هر کس کوچک‌ترین ظلمی به ما کرد، نفرینش می‌کنیم. او به دو دلیل به ظالمان مهلت می‌دهد:

۱- شاید برگردند!

روزی را تصور کنید که به هر دلیلی، امثال ترامپ ناگهان از ظلم خود دست بردارند و توبه کنند و اعلام کنند که من اشتباه کردم... از این اتفاقات در تاریخ کم نیست. یک ظالم یا کافر ناگهان برگشته و به دنبال او یک قوم به راه مستقیم رفته‌اند.

مثلاً این ویدئوی جالب از یک نفر که برگشته را ببینید.

۲- خوبی‌های آن‌ها در همین دنیا تسویه شود تا در قیامت عذاب سخت‌تری داشته باشند

آیه ۱۷۸ سوره آل عمران دلیل طول عمر ظالمان را اینطور بیان می‌کند:

وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّمَا نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِّأَنفُسِهِمْ‌ۚ إِنَّمَا نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدَادُوا إِثْمًا‌ۚ وَلَهُمْ عَذَابٌ مُّهِينٌ ‎﴿١٧٨﴾

و البته نباید کسانى که کافر شده‌اند تصور کنند اینکه به ایشان مهلت مى‌دهیم براى آنان نیکوست؛ ما به آن‌ها مهلت مى‌دهیم تا بر گناه [خود] بیفزایند، و [آنگاه‌] عذابى خفت‌آور خواهند داشت.

۶- زمان ما با زمان خداوند متفاوت است

این به نظر من مهم‌ترین پاسخ به پرسش این مطلب است: اینکه گفته شود مثلاً اسرائیل ۷۰ سال است که ظلم می‌کند و خبری از عذاب نیست، باید دقت شود که طول زمان ما انسان‌ها با خداوند خیلی فرق دارد.

آیه ۴۷ سوره حج پاسخ افرادی که برای عذاب زمان را می‌شمرند به زیبایی می‌دهد: 

وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذَابِ وَلَن يُخْلِفَ اللَّهُ وَعْدَهُ‌ۚ وَإِنَّ يَوْمًا عِندَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍ مِّمَّا تَعُدُّونَ ‎﴿٤٧﴾

و از تو می‌خواهند که عذاب سریع‌تر نازل شود، آن‌ها بدانند که [ اولاً] خداوند هرگز خلف‌وعده نمى‌کند، و [ثانیاً] در حقیقت، یک روز نزد پروردگارت مانند هزار سال است از آنچه مى‌شمرید.

یعنی اگر ۱۰۰۰ سال بگذرد، برای خداوند تازه یک روز گذشته! بنابراین مثلاً اگر ۵۰۰ سال ظلم آمریکا به مردم را فرض کنیم، از نظر خداوند یک نیم‌روز ظلم کرده است؛ پس فعلاً کاسه صبر خدا چندان لبریز نشده که بخواهد آن عذابی که وعده می‌دهد را نازل کند. بنابراین در طول تاریخ می‌بینیم که مثلاً یک حکومت ظالم چند ده سال ظلم کرده و بعد از مدتی طولانی عذاب به سراغشان آمده...

۷- از کجا معلوم که ظالمان در حال عذاب نیستند!؟

یک پاسخ دیگر به کسی که بگوید چرا خداوند آمریکا و امثال او را عذاب نمی‌کند، این است که از کجا فهمیدی که عذاب نکرده؟

بدترین و سخت‌ترین عذاب خداوند، عذاب «تدریج» است. گفته می‌شود وقتی قورباغه را در یک ظرف آب روی آتش می‌گذاری، قورباغه به دلیل افزایش تدریجی دما متوجه نمی‌شود که دارد با آب جوش عذاب می‌شود و از آب بیرون نمی‌پرد! وقتی می‌فهمد که دیگر آن‌قدر دما افزایش پیدا کرده که او پخته شده و مرده است!

خداوند در قرآن به این نوع عذاب، «تدریج» می‌گوید:

آیه ۱۸۲ سوره اعراف:

وَمِمَّنْ خَلَقْنَا أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِهِ يَعْدِلُونَ ‎﴿١٨١﴾

و از میان کسانى که آفریده‌ایم، گروهى هستند که به حق هدایت مى‌کنند و به حق داورى مى‌نمایند.

وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا سَنَسْتَدْرِجُهُم مِّنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ ‎﴿١٨٢﴾

و [در مقابل،] کسانى که آیات ما (حق و دعوت‌کنندگان به حق) را تکذیب کنند، آنها را از جایى که نمى‌دانند به «تدریج» عذاب می‌کنیم.

در کتاب اثر مرکب جملات جالبی درباره تدریج آمده است: 

اولین باری که دست به یک بخاری داغ زدید، مطمئن شدید که دیگر این کار را تکرار نخواهید کرد؛ چرا؟ چون کل نتیجه را در یک لحظه مشاهده کردید...

کسانی که سیگار کشیدن را انتخاب می‌کنند، اگر در همان سیگار اول ناگهان موهایشان سفید می‌شد و دندان‌هایشان می‌ریخت و قیافه‌شان مثل پیرمردها می‌شد، هرگز آن را تکرار نمی‌کردند. کسانی که شراب نوشیدن را انتخاب می‌کنند، اگر در همان جام اول، زوال عقل خود و زندگی نابودشده خود را می‌دیدند، هرگز این کار را تکرار نمی‌کردند.

مشکل اینجاست که برخی کارها نتایجش «به تدریج» مشاهده می‌شود و همین باعث می‌شود انسان نفهمد که مشکلات فعلی نتیجه چه اعمالی بوده است.

چند روز پیش یک مجری آمریکایی گفته بود که ما در کشوری زندگی می‌کنیم که رئیس جمهور و بزرگانش در جزیره اپستین با دختران مظلوم چه‌ها که نکردند... اگر خدا ما را عذاب کند حق دارد.

او نمی‌داند که خدا آن‌ها را به بدترین شکل عذاب کرده است... عذاب بدتر از این که یک کشور به جایی برسد که امثال ترامپ در رأس حکومت باشند؟ و آنقدر نفهمند که در حال عذاب هستند که خوشحال هم باشند!؟

عذاب بالاتر از اینکه بسیاری از مردم یک کشور هم‌جنس‌باز و الکلی و معتاد به مواد مخدر و... باشند!؟ طوری که بزرگان و علمای آن کشور مانند ایلان ماسک هم نتوانند در آن جامعه خودشان را سالم نگه دارند و به انواع مواد مخدر معتاد باشند!؟

کشوری که خانواده در آن‌ها مرده باشد و رئیس‌جمهور آن -ترامپ- چهار بار عذاب دردناک طلاق را در زندگی تجربه کرده باشد... کشوری که انسان‌های سگ‌نما در آن ظهور پیدا کنند و هر روز اخلاق در آن بیشتر از گذشته افول کند!

این‌ها عذاب‌هایی هستند که به خاطر تدریجی نازل شدن، هر کسی متوجه آن‌ها نمی‌شود. اگر به محض اینکه اولین هم‌جنس‌باز به کار شنیع خود دست می‌زد، ناگهان می‌دید که ترامپ در کشورش حاکم شده یا ناگهان می‌دید که اطرافش را ده‌ها انسان گرفتند که مثل سگ پارس می‌کنند، حتماً همه جا

می‌گفت بر من عذابی نازل شد که در کابوس‌هایم نمی‌دیدم!

موفق باشید؛

حمید رضا نیرومند