درس‌هایی که از باغداری برای اصلاح جامعه آموختم

پس از اینکه به طور جدی درگیر باغداری شدم، فهمیدم که مدیریت یک باغ واقعاً مانند مدیریت یک جامعه است. اقتصاد و مدیریت را من در مدیریت منابعی مانند آب و خاک و... تمرین کردم. اخلاق اجتماعی را در برخورد با همسایگان و میراب که از هر قشری بودند با موفقیت پاس کردم و بسیاری مسائل دیگر... اما چیزی که بیش از همه برایم جالب بود، بحث علف‌های هرز در باغداری بود که بسیار شبیه به آفات اجتماعی بود.

فهمیدم که مهم‌ترین چالش در باغداری مبارزه با آفات و به طور خاص علف‌های هرز است.

چند درس عظیم از رنج‌هایی که در مبارزه با علف‌های هرز کشیدم آموختم که به دردسرهایش می‌ارزید:

۱- ممکن نیست که در یک باغ، علف هرز نباشد!

از شمال تا جنوب و در هر آب و هوایی، به طور عجیبی شما می‌بینید که علف‌های هرز مشاهده می‌شوند!

از همین پدیده درس گرفتم که نمی‌توان جامعه‌ای را تصور کرد که انسان هرزه در آن نباشد! (در مورد فلسفه وجود انسان‌های هرزه در جامعه می‌شود خیلی بحث کرد... چرا در این «نظام احسن» که خداوند بنا نهاده، وجود انسان‌های هرزه الزامی بوده است!؟ از این موضوع بگیر تا ظهور منجی... که آیا ممکن است آن زمان هیچ انسان هرزه‌ای نباشد؟ امام زمان چطور ریشه علف‌های هرز را خواهد خشکانید؟ اگر بدانیم، احتمالاً باغداری بدون علف هرز را یاد خواهیم گرفت)

۲-  متناسب با هر آب و هوا، علف‌های هرز خاصی می‌روید!

عجیب است که شما در هر منطقه‌ای علف‌های هرز خاص آن منطقه را می‌بینید. در شمال علف‌های چمن‌گونه و در مناطق خشک‌تر علف‌های خاردار. جالب است که حتی در دو نقطه از باغ که یک جا آب زیاد خورده و دیگری آب کمتر خورده، دو نوع علف هرز می‌روید!

پس، آموختم که هر فرهنگی انسان‌های هرزه خاص خودش را دارد. از دینی‌ترین جامعه تا بی‌قیدترین جامعه، متناسب با آن جامعه، انسان‌های هرزه وجود خواهند داشت. در ایران انسان هرزه‌ای که تلاش می‌کند بی‌حجاب باشد یا مشروب بخورد و در آمریکا انسان هرزه‌ای که تلاش می‌کند هم‌جنس‌باز و شیطان‌پرست و... باشد.

۳- علف‌های هرز خودشان را جای گیاه مفید و واقعی جا می‌زنند

این یکی از عجیب‌ترین چیزهایی است که در مواجهه با علف‌های هرز متوجه می‌شوید! یکی از معجزات طبیعت است! تقریباً هر گیاهی، یک علف هرز در کنارش دارد که خودش را شبیه به آن گیاه می‌کند! مثلاً بین ریحان‌ها، علف هرزی شبیه ریحان رشد می‌کند که اگر مراقب نباشی، همراه با ریحان مصرف می‌کنی و علاوه بر مشکلات سلامتی، ناخواسته باعث تکثیر تخم‌های آن می‌شوی. در کنار شیوید، تره، گندم و... علفی می‌روید که شاید در نگاه اول نتوانی تشخیص دهی که این هرز است.

در جوامع انسانی نیز، گاهی انسان‌های هرزه خود را شبیه به انسان‌های فهمیده و باکلاس می‌کنند! یک دختر نه‌چندان‌جالب در یکی از کلاس‌هایم بود که تلاش می‌کرد با چهار تا کلمه کلیشه‌ای مثل Wow ، Oh my gosh و... وانمود کند که مثلاً انسان تحصیل‌کرده و فهمیده‌ای است و من متوجه می‌شدم که افراد دیگر کلاس داشتند گولش را می‌خوردند... برای اینکه دستش رو شود و هرزه بودنش مشخص شود، یک روز شروع کردم انگلیسی صحبت کردن و به او به انگلیسی گفتم که: به نظر می‌رسد در انگلیسی Perfect هستی. دوست داری ادامه کلاس را من انگلیسی تدریس کنم و تو برای بچه‌ها ترجمه کنی؟ او که نمی‌دانست من کارشناسی و ارشد زبان انگلیسی (آن هم دانشگاه علم و صنعت تهران) دارم، یک دفعه غافلگیر شد و حتی همان جملات اولیه‌ام را هم متوجه نشد... به پِته‌پته افتاد و گفت: استاد من تازه انگلیسی را شروع کرده‌ام!

اگر انسان با روش عملکرد علف‌های هرز آشنا نباشد، این نوع انسان‌های هرز را هم به راحتی تفکیک نمی‌کند. فکر می‌کند آن پسر یا دختری که فلان‌جور می‌گردد یا فلان کلمات را فلان‌جور ادا می‌کند، خیلی فهمیده و باکلاس و باشخصیت است! در حالی که آن‌ها که هرزه‌ها را خوب می‌شناسند، گول این شبیه‌سازی‌ها و تغییرشکل‌ها را نمی‌خورند و می‌دانند که یک انسان باکلاس با میزان خودمهاری‌اش شناخته می‌شود و کسی که خودمهاری قوی دارد، به اصول اخلاقی پایبند است. (خودمهاری یا Self-control چیست؟)

۴- باید به سرعت با علف‌های هرزه مقابله کرد

مهم‌ترین درسی که در این زمینه گرفتم این است که اگر دیر بجنبید، علف‌های هرزه‌ای که در ابتدا با دو انگشت از خاک بیرون می‌آمدند، چنان ریشه خواهند دواند و چنان مستحکم خواهند شد که حتی اگر با یک بیل فلزی آن را با زحمت فراوان از دل خاک بیرون بیاورید، می‌بینید ریشه‌هایش در خاک بوده و فردا دوباره از جای دیگر جوانه می‌زند! باید خیلی زود و در همان ابتدای بهار که علف‌ها تازه می‌رویند سریعاً آن‌ها را از ریشه بکنی.

بدتر از این هم می‌شود؟ آری، آن زمان که آنقدر صبر کنی که نه تنها علف‌ها مستحکم می‌شوند بلکه به فصل تخم‌دهی هم می‌رسند و از خود تخم‌هایی در اطراف می‌پراکنند و سال بعد خواهی فهمید که چه بلایی سر باغت آمده است! نقطه به نطقه باغ را علف هرز گرفته است!

من بزرگ‌ترین اشتباه عوامل فرهنگی جامعه ایران را در همین مورد یافتم! آن زمان که ابتدای تهاجم فرهنگی بود، ما باید علف‌های هرز را از جامعه می‌کندیم. نه تنها آن‌ها را دیر از ریشه کندیم، بلکه منتظر ماندیم تا آن‌ها هر کدام پدران و مادران جامعه شدند و هر کدام چندین علف هرز دیگر را به جامعه تحمیل کردند. حالا نوجوانانی داریم که در خانواده‌هایی بزرگ شده‌اند که در آن‌ها هرگز صدای قرآن و دعا پخش نشده است. این نوجوان مشخص است که به هیچ قیدی پایبند نخواهد شد... و حالا دیگر خیلی دیر شده... علف‌های هرز همه جا را گرفته‌اند.

همان بلایی که سر باغچه ریحان‌های زیبا و خوش‌بوی من آمد:

اگر جرأت داری روی عکس کلیک و زوم کن تا ببینی که جامعه‌ای که انسان‌های هرزه همه‌جایش را بگیرند چقدر وحشتناک است! همان حسی را خواهی داشت که من پس از یک هفته که به باغ برگشتم و با این صحنه مواجه شدم داشتم:

۵- علف هرز در هر شرایطی می‌روید اما گیاه مفید، در هر شرایطی نمی‌روید و رشد نمی‌کند

خیلی عجیب است! تخمه علف هرز نه کود می‌خواهد، نه خاک خوب می‌خواهد، نه آب می‌خواهد... در هر شرایطی رشد می‌کند. اما تخمه ریحان و نهال‌ها و غیره، خاک و کود خوب می‌خواهند، آب به‌موقع و به‌اندازه می‌خواهند، باید کلی خرجشان کنی تا به ثمر بنشینند.

چند گلدان سبزی در خانه کاشته‌ام. آن‌ها که جایشان خوب بوده، علاوه بر علف‌های هرز که از کودها وارد گلدان شده‌اند، سبزی‌ها هم روییده‌اند اما آن‌ها که شرایطشان خوب نبوده، سبزی‌ها نروییده‌اند اما علف‌ها به خوبی روییده‌اند و رشد کرده‌اند و کل گلدان را گرفته‌اند!

جامعه نیز این چنین است. اگر بخواهی نونهالان به ثمر بنشینند و هر کدام دانشمند متعهد و جان‌فدای میهن شوند، شرایط بسیار خاصی نیاز خواهند داشت (از حساس بودن نسبت یک جمله که پدر و مادر جلو آن‌ها می‌گویند بگیر تا اسباب‌بازی‌ها و رسانه‌هایی که جلو بچه‌ها می‌گذارند تا مال حلال و کلاس مفید و مسجد زیبا و نورانی و...). اما برای تولید انسان‌های هرزه، کنج یک خرابه بدون سقف یا ته یک پارک که نه نور دارد نه امکانات و... کافی‌ست!

امیدوارم مسؤولین جامعه‌مان تجربه باغداری داشته باشند! بد نیست هر مسؤول قبل از پذیرش مسؤولیت، مدتی باغداری کند. اگر توانست با موفقیت از پس شرایط سخت باغداری و به ویژه علف‌های هرز آن بربیاید، آنگاه مسؤول شود.

موفق باشید؛
حمید رضا نیرومند